धावता ससा, भित्रा ससा

(आजकाल लोकांची कामाबद्दल व्यसनाधीनता अनेक कारणांनी वाढलेली दिसते. प्रत्येकाची कारणं वेगळी. पण, एक नक्की, कोणीही व्यक्ती by choice workaholic नसते असं मला personally वाटतं. Personal life राहिलं नाही, hobbies जोपासता येत नाहीत etc. तक्रारी असल्या तरी ते लांब ठेवायलासुद्धा बरेचदा हे workaholic जबाबदार असतात. अशाच एका workaholic चा एका सुज्ञाशी झालेला संवाद.)

ती: "पद्य सुचेना झालं आहे रे आजकाल; सगळं सगळं गद्य. का?"

तो: "पद्य सुचायला आयुष्यात ताल हवा, लय हवी, चाल हवी. आहे?"

ती: "उंहु!!! हरवलं आहे रे सगळं. खूप शोधते आहे, कधीपासून. मिळेना यांतले कोणी."

तो: "विचारलंस का स्वतःला, कसे, कधी, कुठे टाकलेस असे की अगदी सापडेना झाले?"

ती: "हो. अगदी न थकता चौकशी चालू आहे. बाहेर तर पिंजून काढलं आहे जग. खोल खोल आतला शोधही चालू आहे."

तो: "हरवले तेव्हा काय मनस्थिती होती आठवते आहे?"

ती: "शेवटचे पाहिले तेव्हा मनाचा मोर झाला होता बघ. थुईथुई नाचत होता, पावसात भिजत होता. नंतरही खूप पाऊस झाला खरा; पण, ना मोर पुन्हा नाचला, ना कागदावर लय-ताला-सुरात शब्द बनून उतरला."

तो: "कुठे अडकून राहिली होतीस इतकी?"

ती: "कामच असणार मेलं; दुसरं काय?"

तो: "हं!!! कामाचं व्यसन... कारण?"

ती: "मन गुंतून राहतं. रितेपण झाकलं जातं. शरीर, मेंदू दोन्ही थकतात, आणि एरवी विश्वभर पसरून उरणाऱ्या मनाला या थकव्याच्या कुंची-टोपडीत गुंडाळून गुपचूप निद्रेच्या कुशीत ढकललं जातं."

तो: "हं... बरं. व्यसन कामाचं असो की इतर, वाईटच. 

एक काम करशील? तू भीतीने दूर ढकललेल्या त्या रितेपणाला जवळ घेऊन पाहशील?

मला वाटतं, त्यालादेखील तुझ्या या कोरड्या अस्वीकृतीने भीती वाटली असणार. आणि म्हणूनच त्याने तुझ्या जिव्हाळ्याच्या गोष्टींना hijack केलं असणार. नाही म्हटलं तरी प्रत्येकाच्या आयुष्यातला एक अविभाज्य घटक आहे रितेपण. आयुष्याच्या त्या "missing" वाल्या कोपऱ्यावर हक्कच आहे गं त्याचा. त्यालाही स्वीकृतीचा ओलावा हवा असणारंच की.

तुझा acceptance ransom म्हणून मागतोय, देऊन टाक. Captive ठेवलेले तुझे जीवलग सोडतो की नाही बघ."

ती: "भीतीचं काय करू?"

तो: "तो काय वाघोबा आहे तुला खायला? 

अगं वेडे, भीती वाटली, झरा आटला; उडी घेतली, समुद्र झाला. झेपलं का काही?"

ती: "हं... काय म्हटलास? झरा नं?

ससा जणू हा भेदरलेला,

'पानच हे तर, हे नभ नाही',

समजून घेता श्वास मोकळा

खळखळला, मग अडला नाही.

खोल दरीच्या पोटातून हा,

झरझर झरझर येता खाली,

तडतड तडतड दगडांवरती

टाळ्या देता हसला गाली."

तो: "हाहाहा!!! झाला तर गडी खुश! आता consultation fees देणार ना?"

(आता आपल्याच logic ला consultation fee म्हणून काय बरं देऊ?)

✍🏼⚡© सोनल थोरवे

चिमुकलं सुख

कालचा चांदोमामा 

आज चंद्र झालाय,

कालचा बागुलबुवा

आजची मस्करी झालाय.

कालची चिऊताई

आजची चिमणी झालिये,

कालची जिवलग बाहुली

आज फक्त खेळणं झालिये.

कालचा निरागस स्वभाव

आज बालिशपणा झालाय,

कालचा सूर्यच उगवता होता

आज माध्यान्ही आलाय.

आज १४ नोव्हेंबरच्या निमित्ताने

काल आणि आजमध्ये पलटलेल्या काही तासांची पानं डायरेक्ट स्किप करुयात,

आणि आपलं कालचं चिमुकलं सुख आजच्या बालदिनी मोठ्या मनाने आभाळाएवढं जगुयात.

HaPpY ChIlDrEn'S DaY :)

✍🏼© सोनल थोरवे

माझे गौरी - गणपती

अगदी आठवतंय तेव्हापासून, म्हणजे स्वतःच्या पायांवर चालायला शिकल्यापासून, जुन्या मोडकळीला आलेल्या so called "वाड्या"च्या दहा बाय दहाच्या एका खोलीच्या घरात असताना ते अगदी त्या तुलनेत बरंच प्रशस्त घरी आल्यानंतरही सर्वांत जवळचा, आपला वाटणारा सण म्हणजे गौरी - गणपती.

सर्वांच्या घरी गौरी बसत नाहीत, आणि ज्यांच्याकडे बसतात त्यांनी कधी गणपती - गौरी म्हटल्याचं आठवत देखील नाही. आमच्यासाठी गणपती जरी चार दिवस आधीपासून पाहुणा होऊन आला तरी नाव गौराईचं आधी येतं. 

खरी गोष्ट काय कोणाला माहित, पण गणपती हा आजोळी, मामाकडे राहायला येणारा लोभस पाहुणा आणि गौरी (कोणी म्हणतं, गणपतीच्या बहिणी, कोणी म्हणतं आई) या माहेरची माया अनुभवण्यासाठी मोजकेच दोन - तीन दिवस येणाऱ्या माहेरवाशिणी.

गौरी - गणपतीचा सण जवळ आला की सगळं घर लग्नघरासारखं लख्ख केलं जायचं. पुरुषमंडळींची आरास कोणती, कशी करायची यावर खलबतं व्हायची. स्त्रियांची या हक्काच्या पाहुण्यांचे खाण्यापिण्याचे सर्व लाड पुरवण्यासाठी फराळ बनवायला लगबग असायची. आणि आमच्यासारखी चिल्ली - पिल्ली या दोहोंमध्ये लुडबुड करायची. कधी बाबा, आजोबांसोबत पताका काप, शाळेत शिकवलेले रंगीत प्लास्टिकच्या पिशव्यांपासून हार बनव, तर कधी मध्येच आई, आजीसोबत लाडू वळताना लहानग्या हातांत मावणारे गोट्यांच्या आकाराचे लाडू बनव. आजीला कौतुक असायचं. हे लहान लाडू, लहान करंज्या वेगळ्या मांडुयात देवीपाशी म्हणायची.

जोरजोरात घंटा वाजवत, गजर करत गणेशाचं आगमन व्हायचं. रोजची दोन वेळेची आरती, आरतीला वाड्यातली (नंतर सोसायटीतील) जमणारी सर्व काका - काकू - ताई - दादा  मंडळी यांचा हवाहवासा वाटणारा कल्ला. लहानपणापासून ते अगदी आतापर्यंत या सर्व गोंधळात आपण धावत-पळत आजीपाशी गेलं की गालगुच्चे घेत "माझी गौर आली" असं म्हणणारी आजी नेहमी आठवते. आणि आमच्याकडे सगळ्या बहिणीच, म्हणजे या घरच्या गौरायांचं कौतुक साहजिकच. आमच्या कुटुंबांत भावांचं आगमन थोडं नंतर झालेलं.

गौरी बसवताना लोखंडी तिवया, त्यांच्या पोटात गोड फराळाचे डबे ठेवून त्यांना साड्या नेसवणं तसं कौशल्याचं काम. यांत साडीची एक निरीदेखील हातात येत नसताना मदत करणारे आम्ही उत्साही. त्यावर पूर्वी बसणारी कापडाची, कारागिरांनी हातांनी शिवलेली धडे (आता साचेबद्ध POP च्या धडांनी यांची जागा घेतली, त्यामुळे गौरीदेखील भरल्या घागरीसारख्या पासून सडपातळ या रुपात  सामोरे आल्या). यावर पूर्वीचे, आजीच्या सासूच्या काळचे पितळी मुखवटे. धीरगंभीर तरी गोडवा असणारे या गौरींचे एकूण रूप, POP च्या जमान्यात बहुतांश फक्त गोड राहिलेले. 

आठ वर्षांची असताना आजोबा गेले आणि गौरी - गणपतींचे आजोळ हे आजी - आजोबांच्या शनिवारातल्या घरातून आमच्या निवासस्थानी shift झाले. आजोबा नव्हते. पण सणाची धमाल मात्र तीच. आजी आपल्या सुनांना, नातवंडांना सगळ्या सूचना द्यायची आणि आम्ही सगळे तसं करायचो.

आई - बाबांचं वय जसं एकूण कुटुंबियांच्या अपुऱ्या पडणाऱ्या सहकार्यामुळे ही सर्व धावपळ physically सोसेना इतकं झालं तसं आमच्या बाप्पांचं आजोळ पुन्हा shift केलं गेलं. काही कारणांमुळे आता आम्हालाही तितकासा वेळ देणं तसं शक्य होईना.

आताशा माझे गौरी - गणपतीचे दिवस रिकामेच येतात, रिकामेच जातात. आमचे देव आमच्या हृदयातच सतत मायेचा वर्षाव झेलत राहतात, आणि सुख - दुःखांच्या चार गोष्टी जमेल तसं करत राहतात. आता त्यांचं विसर्जन होत नाही. आमच्यासाठी मूर्त स्वरूपातून अमूर्ताकडे त्यांनीही आनंदाने झेप स्वीकारली आहे.

आपले सण हे फार विचारपूर्वक, काही ना काही संदेश समाजमानसापर्यंत पोहोचवण्यासाठी, कधी निसर्गातील बदल, तर कधी मानवी जीवनातले टप्पे प्रतीकात्मक रूपात साजरे करण्यासाठी घडवले गेले आहेत असं मला नेहमी वाटतं. 

गौरी - गणपतीचा लळा जरा जास्त, कारण - आपण आजोळी सुट्टीला जातो तसाच आपल्यातला होऊन येणारा बाप्पा... इतर वेळी नवरा - मुलं - सासू - सासरे यांची चोवीस तास देखभाल करण्यास तत्पर स्त्रीसाठी सुट्टीतला तो चार दिवसांचा कोड - कौतुकाचा वर्षभरासाठी energy पुरवणारा माहेरवास, तशा माहेरवासाला येणाऱ्या  या गौराई... आपणच जसे सुट्टीच्या दिवसांत गौरी - गणपती असतो, तसे आपल्याकडे चार दिवस येणारे पाहुणेही असतात. आयुष्यातील सर्वच phases अशाश्वत असल्या तरी त्यांचे भाव, अनुभव, feel कायम स्मरणात राहतात; त्यामुळे आपल्या वाटणीचे पदरी पडलेले काही दिवस हे आनंदात, कोणा प्राणिमात्राला न दुखावता घालवता आले तर घालवावे आणि चेहऱ्यावर तेच हसरे भाव घेऊन काळाच्या नदीत विसर्जित व्हावं... सगळंच जणू आपलंच. जसा हा सण पाहुणचाराचे संस्कार घडवतो, तसेच आपल्याच मनात खोल उडी मारून परमेशाच्या पार्थिव रूपाचे प्रतिबिंब पाहण्यास भाग पाडतो म्हणून कदाचित मला जास्त ओढ लावतो.

✍ © सोनल थोरवे

कार्बनचे चक्र

(आयसर पुणे येथील एका शिक्षक प्रशिक्षण कार्यक्रमात श्री. श्रीरंग गोडबोले यांचं एक edutainment सत्र झालं. त्यात त्यांनी दिलेल्या काही challenges पैकी एक कार्बनच्या चक्रावर 5 मिनिटांत काहीतरी सोपं लिहिणे. यात कोण कोण कविता, गाणी करतं त्यांना पुढचं challenge गाणं लिहून दाखवा, सुरुवात लिहिली तरी चालेल, पूर्ण नंतर करा. 

20 वर्षांपूर्वी शाळेत शिकलेलं कार्बन चक्र, ते ही इंग्रजीत, आता शब्दांत उतरवायचं, ते पण 5 मिनिटांत म्हणजे खरंच challenge. त्यातून कविता स्वतः होऊन होते तेव्हाच लिहिणारे आम्ही, म्हणजे आणखी अवघड. 

दिलेल्या विषयावर दिलेल्या वेळेत काही लिहिणं हे आव्हान स्वीकारून स्वतःच्या सवयींशी झगडत दिल्या वेळेत पूर्ण केलेली आणि सर्व शिक्षकमित्रांना आवडलेलं हे गाणं, सध्या चाल-less असलेलं. कोणा शिक्षकमित्रांना याला चाल लावता आली तर सहर्ष स्वागत.)

"कार्बन ची चक्की म्हणजे काय नक्की?"

"कुठे कुठे असतो कार्बन सांग बरं, अक्की."

"दगड, झाडे, हवा, सजीव सगळ्यांमध्ये कार्बन

कुठे पण जा धरतीपाठी रुरल किंवा अर्बन."

"हाच कार्बन बरं का अक्की, असा फिरत राहतो;

इकडून तिकडे, तिकडून इकडे चक्रात हा वाहतो.

हवेतला कार्बन डायऑक्साइड झाडे शोषून घेतात,

मदतीने सूर्यप्रकाश अन् पाण्याच्या साखर तयार करतात.

साखरेच्या रुपात ऊर्जा आणि बाहेर ऑक्सीजन सोडतात,

साखरेची ऊर्जा शाकाहारी प्राण्यांना ते देतात.

मांसाहारी प्राणी शाकाहाऱ्यांना खातात,

ते गेले की त्यांना पुन्हा विघटक संपवायला असतात.

विघटन होऊन मृत शरीराचे कार्बन मातीत जातो,

प्रत्येक सजीवाच्या उच्छवासाने कार्बन हवेत जातो.

मातीत झाडे उगवतात अन् कार्बन फिरून राहतो,

याच मातीत आपण सारे उगवतो नी संपतो.

अशी सतत फिरत राहते कार्बन ची ही चक्की,

मातीतले आपण मातीत जातो कार्बन सारखे, अक्की."

✍🏼 सोनल थोरवे

Children of Greens

We were 7~8 year old kids then. There were 2 big Gulmohor (Delonix regia) trees, each on one side of my residential apartment. 

We friends while going from our school to the math tuition finding our ways through new adventurous tunnels instead of taking straight road & on our way back to home used to meet these two & hug them tight. We had named them 'tree mom' & 'tree dad' because we loved them.

This continued till we became teen-agers. Then onwards we started smiling & waving at them every day thanking them for being there as they were in our childhood.

Eventually our ways separated for further studies & we couldn't meet them daily as we used to do before. One day, when I returned from college, I saw both of them were cut for I understand no reason. They were not blocking the road. Our chana-chor-garam bhaiyya used to stand under their shed many times. Our peru-wale kaka used to sleep under their shed some times. I still wonder, why did they cut those?

I miss my tree-mom&dad. Now I realise we should have put the notice & rights board on them saying "This tree-mom/dad is our property. No one can cut them without our consent." We were so childish back then, we trusted our adults to understand their importance.

✍🏼 Sonal Thorve

'तो'

तिच्याबद्दल अनेक जण अगदी जीव झोकून लिहितात. त्याच्याबद्दल लिहिणारे मात्र क्वचित सापडतात.

बरोबरच आहे... धरणीजवळ बसून मायेच्या चार शब्दांचं पाणी शिंपून तिच्या अंतरातील सगळी हिरवी स्वप्नं जाणून घेता येतात. ती असतेच गोड, मोकळी... हृदयाला जे भिडेल त्यासाठी असेल ते देण्याचं औदार्य ठेवणारी.

पण, आकाशाचा हात धरून त्याच्या हृदयाशी पोहचून, त्याच्या अंतर राखून तोल सावरल्या अंतरात नक्की काय दडलंय हे जाणून घेणंच मुळी सामान्य कल्पनेबाहेर. बरेचदा तर त्याच्याबद्दल असाच समज की 'तो' फक्त एक निर्वात पोकळीच असावा.

'तो' थोडा रुक्ष, अंतर्मुख... हृदय दिसूही ही नये इतकं कधी तेजाळल्या सूर्यप्रकाशात तर कधी अंधाराच्या पडद्यामागे झाकून ठेवणारा. पावसाच्या रूपात कितीही बरसला तरी बरंच काही आत राखून ठेवणारा. त्याचीही स्वप्नं असतातच की... फक्त लपवलेली... कदाचित, कोणी ओरबाडू नयेत किंवा त्याच्यातल्या भावसागराचं समाजाने हसू उडवू नये म्हणून आपल्यापुरतीच ठेवलेली! शेवटी, 'तो' ही माणूसच... रुक्षतेचं कवच पांघरून कोवळ्या स्वप्नांना न व्यक्त करताच जपणारा... तिच्या भावविश्वाला आपल्या खंबीरपणाची आश्वासक झालर घालून सावरणारा - माणूस! त्या रुक्ष, खंबीर कवचामागे 'तो' ही तिच्याइतकाच गोड, मोकळ्या स्वभावाचा असू शकतो. 

तो 'बाप' असतो तेव्हा ही कोवळी स्वप्नं त्याने कितीही थकून घरी आला तरी लेकराला कडेवर घेऊन येरझाऱ्या घालत झोपवताना हलकेच त्याच्या डोळ्यांत चमकताना दिसतात. तो 'भाऊ' असतो तेव्हा ही स्वप्नं बहिणीचा मित्र, भाऊ, बाप अशा रूपात कधी कौतुक, कधी धाक, कधी माया अशा अनेकरूपी आधार स्वरूपात काळाच्या गरजेनुसार अवतरत असतात. तो 'मित्र' असतो तेव्हा ही स्वप्नं तिच्या पंखांना बळ द्यायला सतत सोबत असतात. तो 'नवरा' असतो तेव्हा ही स्वप्नं स्वतःला विसरून तिच्या स्वप्नपूर्तीला हातभार लावायला सरसावताना दिसतात. तो 'मुलगा' असतो तेव्हा ही स्वप्नं आईच्या अनुभवाच्या चटक्यांनी कोरड्या पडू पाहणाऱ्या स्वप्नांवर मायेची पाखर घालून ती तगवण्याचा प्रयत्न करतात. तो 'आजोबा' असतो तेव्हा केस पिकले तरी ती कोवळी हिरवी स्वप्नं नातवंडांच्या कौतुकात खळाळत्या निर्मळ झऱ्यासारखी उधळताना दिसतात.

'तो' आकाश असतो... अंतर राखून अंतर झाकून ठेवणारा! आकाशाचा हात धरून त्याच्या हृदयाशी पोहचून, त्याच्या अंतर राखून तोल सावरल्या अंतरात नक्की काय दडलंय हे जाणून घेणंच मुळी सामान्य कल्पनेबाहेर. पण, 'तो' फक्त एक निर्वात पोकळीच हा समज त्याचा स्वतःचा स्वतःबद्दलसुद्धा असला तरी तो फसवाच असं मला वाटतं.

✍ सोनल

 

Poetry and Her

It's been a long.

Haven't seen any of her poetry lately.

Have the words started to fight with her again?

Or is it just the foggy days and frozen nights making them hard to be visible?

No, she never forgets to keep the lamp lit.

It has always assisted her in the darkest of the hours.

Has the core all burned out?

No, as far as I know, she'll keep burning until the hope dies.

She doesn't know, only the warmth of her core keeps the hope alive.

Where are her words?

I think, I have started missing them.

The words those make the days bright, 

The words those make the nights warm,

The words those make the moon glow,

The words those make the sun shine.

It's been a long.

Haven't seen any of her poetry lately.

Have they parted ways, her and her words?

Or is it just the mist I've been hiding myself into making it hard for me to see?

✍🏼 Sonal